Szczepienie przypominające preparatem DTaP-IPV – skuteczność i bezpieczeństwo

Redakcja Esculap.com

2019-08-20 | słowa kluczowe: krztusiec, szczepienie, DTaP-IPV

Strona główna > Artykuły > Szczepienie przypominające preparatem DTaP-IPV – skuteczność i bezpieczeństwo

Pomimo dostępności antybiotyków i szeroko zakrojonych programów powszechnych szczepień krztusiec wciąż stanowi poważne ryzyko dla zdrowia i życia, szczególnie niemowląt i małych dzieci (90% wszystkich zgonów z powodu krztuśca). W przebiegu zakażenia u niemowląt może dochodzić bowiem do epizodów bezdechu i sinicy, które mogą prowadzić do zgonu. Zakażenia Bordetella pertussis powiązano także z zespołem nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS, ang. sudden infant death syndrome). Wyniki prospektywnego badania klinicznego SIDS przeprowadzonego w Niemczech wykazały, że 5,1% z 254 przebadanych niemowląt miało dodatni wynik badania w kierunku zakażenia B. pertussis. Wyniki te są spójne z obserwacją, że w czasie epidemii krztuśca w latach 70-tych i 80-tych ubiegłego wieku w Wielkiej Brytanii obserwowano znaczące zwiększenie śmiertelności niemowląt.

Dalsze zmniejszenie zapadalności na krztusiec w populacji i ograniczenie zachorowań wśród niemowląt stanowią poważne wyzwanie zdrowia publicznego. Aby zwiększyć poziom ochrony, w wielu krajach wprowadzono szczepienie przypominające przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (szczepionka acellularna Tdap) w różnych grupach wiekowych zagrożonych wygasaniem odpowiedzi na szczepienie pierwotne, w tym u dzieci starszych, nastolatków i dorosłych.

W niektórych krajach, np. w Japonii, szczepionka Tdap nie jest zarejestrowana, a jedyny dostępny preparat to DTaP-IPV, zawierająca obok komponentów błoniczego, krztuścowego i tężcowego także szczepionkę przeciwko polio. Nie przeprowadzono jenak żadnych badań w populacji japońskiej służących ocenie skuteczności i bezpieczeństwa niskodawkowej szczepionki DTaP-IPV jako szczepienia przypominającego, czasu trwania odpowiedzi poszczepiennej ani jej zakresu. Czy zatem szczepionka DTaP-IPV jest skuteczna w profilaktyce krztuśca u osób dorosłych? Na to pytanie spróbowali odpowiedzieć autorzy pracy opublikowanej niedawno na łamach prestiżowego miesięcznika Vaccine.

W tym celu przeprowadzili oni badanie kliniczne obejmujące obserwacją 154 pracowników ochrony zdrowia opiekujących się małymi dziećmi w ośrodku Yokohama City University Medical Center, w tym pediatrów, położników, neonatologów, pielęgniarki i położne. Uczestnicy badania, u których nie stwierdzono ochronnego poziomu przeciwciał przeciwko krztuścowi, zostali zaszczepieni jednym z trzech dostępnych na japońskim rynku preparatów DTaP-IPV (Quattrovac) w dawce 0,2 ml (zamiast zalecanej dawki 0,5 ml). Następnie oceniano poziom odpowiedzi poszczepiennej poprzez pomiar poziomu przeciwciał przeciwko toksynie krztuśca (PT), hemaglutyninie włókienkowej (FHA) oraz antygenom fimbrii (Fim2 i Fim3). Ocenie poddawano także częstość i rodzaj zdarzeń niepożądanych, jakie wystąpiły po szczepieniu. Badanie przeprowadzono w marcu 2015 roku, w czasie kiedy na badanym obszarze nie stwierdzono epidemii krztuśca.

W sumie 31,2% (48 z 154) uczestników badania nie miało ochronnego miana przeciwciał przeciwko toksynie krztuśca (PT<10 EU/ml). Z tej grupy, 40 osób poddało się szczepieniu DTaP-IPV w ramach tego badania. Przed szczepieniem, najniższe miano przeciwciał stwierdzono u osób w wieku 25-29 lat. Miano przeciwciał zwiększało się z wiekiem z średnio 16,7 EU/ml u osób w wieku 25-29 do średnio 40,8 EU/ml u osób w wieku 50-54 lata. Nie stwierdzono zależności pomiędzy poziomem przeciwciał a charakterem pracy wykonywanej w oddziale dziecięcym.

Poziom przeciwciał poszczepiennych oceniano po 1 i 10 miesiącach po szczepieniu. Niemal wszyscy zaszczepieni (40/41, 97,5%), którzy byli seronegatywni przed podaniem szczepionki, nabyli odpowiedź poszczepienną po 1 miesiącu od podania szczepionki. Wszyscy badani po 10 miesiącach od szczepienia (n=35) zachowali ochronny poziom przeciwciał poszczepiennych. Stwierdzono także wysoki poziom przeciwciał przeciwko FHA, natomiast poziom przeciwciał przeciwko Fim2 i Fim3 nie zmieniał się znacząco w czasie.

Działania niepożądane miały łagodny charakter. U jednej trzeciej badanych (14/41, 34,1%) odnotowano zaczerwienienie w miejscu podania, u połowy (19/41, 46,3%) – tkliwość i ból, a u co piątego uczestnika (8/41, 19,5%) – obrzęk. U jednej osoby (2,4%) odnotowano gorączkę i bóle głowy. Był to jedyny przypadek ogólnoustrojowych działań niepożądanych po podaniu szczepionki zaobserwowany w tym badaniu.

Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC, ang. Centers for Disease Control and Prevention) oraz Komitet Doradczy ds. Szczepień (ACIP, ang. Advisory Committee on Immunization Practices) zalecają szczepienie przeciwko krztuścowi w schemacie 5-dawkowym (w wieku 2, 4, 6 i 15-18 miesięcy) z dwiema dawkami przypominającymi, w wieku 4-6 lat i 11-18 lat. W Japonii natomiast obowiązuje zalecenie szczepienia czterema dawkami DTaP-IPV u dzieci w wieku 3, 4, 5 i 12 miesięcy, bez dawek przypominających. W 11 roku życia podaje się dawkę przypominającą szczepionki DT, pozbawionej komponentu krztuścowego, co powoduje, że młodzi Japończycy mogą nie być dostatecznie chronieni przed zachorowaniem na krztusiec i mogą stanowić rezerwuar zakażeń i zagrażać pozostałej części populacji.

Przedstawione w cytowanej tu pracy wyniki badań wykazały, że co trzeci pracownik ochrony zdrowia w Japonii nie ma ochronnego miana przeciwciał przeciwko krztuścowi, a tym samym jest wrażliwy na zakażenie. Problem ten dotyczył przede wszystkim osób młodych, w wieku 25-29 lat, które mają bardzo częsty kontakt z pacjentami szpitali. Ze względu na brak dostępności szczepionki Tdap w Japonii, szczepienia przypominające należy wykonywać preparatem DTaP. Z uwagi na ryzyko działań niepożądanych spowodowanych wysokim stężeniem komponentu błoniczego, należy jednak zmniejszyć dawkę szczepionki z 0,5 ml do 0,2 ml, budzi to jednak wątpliwości dotyczące skuteczności preparatu. Autorzy pracy potwierdzili jednak, że takie szczepienie zmniejszoną dawką DTaP skutecznie zwiększa poziom przeciwciał poszczepiennych i prowadzi do serokonwersji niemal u wszystkich zaszczepionych uczestników przy zachowaniu dobrego profilu bezpieczeństwa. Pewne ograniczenie tego badania stanowi jednak stosunkowo krótki okres obserwacji (10 miesięcy), co nie pozwala wnioskować o długoterminowej skuteczności takiej strategii szczepienia.

Opracowanie na podstawie: Shimizu H, Seki K, Shiga K, Nakayama T, Mori M Safety and efficacy of DTaP-IPV vaccine use in healthcare workers for prevention of pertussis. Vaccine. 2018 Sep 25;36(40):5935-5939.